MAXWELL STREET: HET EINDE VAN EEN MUZIKAAL TIJDPERK

Mijn eerste kennismaking met het fenomeen ‘Maxwell Street dateert uit de prille jaren tachtig, toen ik de langspeler (vinyl-versie) van Robert Nighthawk ‘Live On Maxwell Street’ in handen geduwd kreeg van een goede vriend en notoir muziekkenner. Die vriend is ondertussen al enige tijd overleden en over de befaamde wijk uit Chicago deden eind jaren negentig onheilspellende berichten de ronde. De wijk Jew Town zou met de grond gelijk gemaakt worden. Dat betekende meteen het einde van de zondagsmarkt in het zuidelijk district van Chicago met op de kruising van 12th street en Hasted Street de vlooienmarkt ‘Maxwell Street Market’. Destijds was het een levendige bedoening rond de winkels en kraampjes op het trottoir die al in de vroege ochtenduren hun waren uitstallen. Naast levensmiddelen , groenten en fruit, huisdieren vond je een amalgaam van nieuwe en tweedehands kledij en allerhande spullen zoals oude boeken, platen, auto-onderdelen…

FLOYD JONES & PLAYBOY VINSON (op drums) 1978 (© Rien Wisse)

Enigszins vergelijkbaar met de zondagse rommelmarkt in Heist Op Den Berg en de dagelijkse vlooienmarkt op het Brusselse Vossenplein. Er was echter één groot verschil, bovenuit de luidruchtige marktdrukte klonken steevast de twaalfmaten ritmes van ontelbare live-bands die rond de woonblokken op geïmproviseerde podia hun elektrisch versterkte blues uitdroegen. Deze ‘straatmuziek’ vormde een niet onbelangrijke evolutie in de geschiedenis van de zwarte bluesmuziek. Toen Nico Mertens, de baas van Parsifal, me in ‘92 de cd van Big John Wrencher toestopte, werd mijn nieuwsgierigheid terug gewekt. ‘Maxwell Street Alley Blues’ noemde de cd op Mertens’ Blue Sting-label en bevatte sessies die in september ’69 in de plaatselijke Barrelhousestudios werden ingeblikt. Rauwe, rudimentaire bluesakkoorden die de éénarmige harmonicaspeler, Wrencher verloor zijn arm in een auto-ongeluk in 1958 in Memphis, samen met Playboy Vinson achter de drumkit en gitarist Buddy Thomas compromisloos deponeerde. Sinds de vroege jaren zestig was Wrencher een vaste muzikale gast in Maxwell Street. Toen Rien Wisse, bezieler en hoofdredacteur van het Nederlandse bluesmagazine ‘Block’, in ’77 de buurt bezocht kwam hij helaas net iets te laat om Wrencher aan het werk te zien in zijn natuurlijke habitat. Big John was een maand eerder overleden tijdens een bezoek aan zijn vader in Clarksdale Mississippi.
In een uitgebreid artikel in Block nr. 109 is overigens een voortreffelijk ooggetuigenverslag te vinden en er wordt nadrukkelijk verwezen naar het beeldverslag uit 1964 ‘And This Is Free’ en de bijbehorende geluidsfragmenten. De cd van Wrencher vormde de aanzet om Robert Nighthawk nog eens uit mijn vinylcollectie op te diepen. Hoe goed ook beschreven, muziek moet je vooral beluisteren. De op locatie opgenomen sessies vormen dan ook de ideale soundtrack bij het verhaal. ‘The Man With The Magic Fingers’ en ‘King Of String’ brengt zijn indringend repertoire met pregnante slide-uithalen. Voor muzikale assistentie zorgden ritmegitarist Johnny Young en drummer Robert Whitehead, bluesharper Carey Bell, die op een enkele track de baskoorden hanteert is eveneens van de partij. De unieke documentaire ‘And This Is Free’ is een boeiende impressie van Maxwell Street anno 1964. De volledige soundtrack is te beluisteren in dertig nummers op de dubbellaar ‘And This Is Maxwell Street’ (op-Vine). Naast Nighthawk in diverse muzikale combinaties met ondermeer Mike Bloomfield, horen we ook Wrencher, Little Arthur King, Fannie Brewer en Arvella Gray.
Helaas had de plaatselijke universiteit (UIC) geen oog voor deze unieke en kleurrijke biotoop en de ruimere sociale en historische context. Sinds de jaren zestig moest alles wijken voor de expansiedrift van de campus en verdwenen de oorspronkelijke gebouwen. De officiële sluiting, ondanks protestacties en de verhuis van de markt even verderop naar Canal Street betekende het definitieve einde van een stukje muziekgeschiedenis.

PAT RUSHING 1977 (© Rien Wisse)

Gelukkig legde documentaire en filmmaker Phil Ranstorm één en ander vast op pellicule.
Beelden net voor de aanvang van de grote sloop en archiefmateriaal werden verwerkt in
‘Cheat You Fair’. Rhanstrom en zijn team werkten zo’n tien jaar aan het project. In de archiefbeelden vinden we ook de hier gepubliceerde foto’s van Rien Wisse terug.
De combinatie van het eigenlijke verhaal ‘Cheat Your Fair: The Story Of Maxwell Street’ en ‘Electrified: The Story of the Maxwell Street Urban Blues waarin het ontstaan en evolutie van
de geëlektrificeerde blues in een ruimere context geschetst wordt over valt te bewonderen op 16 mei in de schouwburg van CC Luchtbal. Regisseur Phil Rhanstorm komt één en ander persoonlijk toelichten. Het geheel wordt bovendien muzikaal omkadert door Sammycuba, het trio van voormalige El Fish frontman Filip Casteels dat een live-impressie vertolkt van authentieke Chicago Blues.
Cis Van Looy

Met dank aan Rien Wisse (©) voor de foto’s.

'Cheat You Fair' vertelt het verhaal van Maxwell Street, de open marktplaats in Chicago waar volgens de overlevering de moderne, ‘elektrische’ Chicago blues geboren werd. De wijk rond Maxwell Street was kleurrijk, en soms ‘op het randje’- een veelal geweldadig getto van Joden, Afro-Amerikanen en sociaal kansarmen. In de late jaren ‘90 werd de wijk, na generaties lang een doorn in het oog geweest te zijn van de op groot geld azende projectontwikkelaars, uiteindelijk met de grond gelijk gemaakt… Maar tot dan was het een bruisend en niet altijd ongevaarlijk hart van het naoorlogse Chicago. De film benadert dit stukje Amerikaans erfgoed op historische wijze, en schetst de urbane en sociale achtergrond ervan op een virtuoze manier. Het is het verhaal van rassentegenstelling, sociale armoede en urbanisatie. Het belangrijke stuk muziekgeschiedenis wat eruit voortvloeide fungeert als rode draad doorheen het verhaal.

ARVELLA GRAY

De tweede film, 'Electrified: The Story of the Maxwell Street Urban Blues', gaat expliciet in op de ontstaansgeschiedenis en ontwikkeling van de ‘Chicago blues’ gedurende de 20ste eeuw, de elektrische variant van de tot dan toe gangbare country blues. De akoestische bluesmuzikanten die vanaf de vroege jaren 1900 naar Chicago emigreerden, introduceerden hun bluesmuziek in een stedelijke context, alwaar deze muziekstijl algauw een elektrisch versterkte klank kreeg. De geboorte van de ‘moderne’ blues zoals wij die tot op de dag van vandaag kennen. Deze muziek werd in eerste instantie gewoon op straat gespeeld, voor een publiek van marktkramers en passanten, waarna ze gauw ingang vond in het (gekleurde) uitgaansleven van nachtclubs, stedelijke juke joints & barrelhouses, en wat later ook opgenomen werd (o.a. in de legendarische Chess Studios). Eerder al vertoonde de film 'And this is Free' van Mike Shea (1965) al unieke, ‘on-the-spot’ geschoten opnames van deze veelal spontane straatoptredens van de allerbeste pioniers en artiesten die de Chicago blues ooit te bieden heeft gehad. Bo Diddley, Buddy Guy, Junior Wells, Charlie Musselwhite, Johnnie Williams, Eddie Burks en John Primer zijn slechts enkelen van de vele, vele muzikanten die in de film aan bod komen middels interviews nooit eerder vertoonde ‘live’ beelden.

Regisseur/producent Phil Ranstrom (USA) zal aanwezig zijn op deze dubbele screening en zal vooraf beide films inleiden en van commentaar voorzien. Eveneens ter gelegenheid van de vertoning van deze beide, unieke documentaires geeft de band SAMMYCUBA, het gloednieuwe trio rond gitarist Filip Casteels (ex-El Fish), een muzikale impressie van de (Chicago-)blues in vlees en bloed…

Tickets
Meer info:
www.ccluchtbal.org