 |
 |
Als er één muziekstijl is die mensen overal
associëren met Brazilië, dan is het wel bossa nova.
En één van de meest geliefde tracks van allemaal is
‘A Garota de Ipanema’, beter bekend onder
de Engelse titel ‘The Girl from Ipanema’.
Astrud Gilberto’s hit uit 1963 was een piek in
de wereldwijde bossa nova rage uit dat decennium,
maar de eerste golven van die nieuwe muziekstijl
kwamen vijf jaar eerder uit Rio de Janeiro aangerold.
Dat maakt dat we dit jaar de vijftigste verjaardag
van dit muziekgenre vieren.
Een groot aantal muzikanten van diverse leeftijden
vierden dan ook die verjaardag met een groot gratis
concert op het overbekende Ipanema strand in Rio. En
later dit jaar zullen veel van deze artiesten naar
Londen komen voor een gelijkaardige show.
‘Fifty Years of Bossa Nova’ belooft een
historisch overzicht te worden dat zal aantonen hoe
de stijl gedurende vijf decennia geëvolueerd is, met
optredens van João Donato, Carlos Lyra, Roberto
Menescal, Marcos Valle, Celso Fonseca en Joyce, de
curator van de show. Deze laatste zei: “I think
Bossa Nova is the greatest contribution from Brazil
to world peace. Because it's a very peaceful music.
We saw that at the beach concert in Ipanema. We had
thousands of people there and we didn't have one
single incidence of violence or danger. It kind of
puts you in a great mood – I really believe
that it harmonizes your soul.”
Bossa nova kan omschreven worden als een distillatie
van samba, de nationale rootsmuziek uit Brazilië.
Antonio Carlos Jobim vereenvoudigde de
percussie-elementen uit de samba en vertraagde het
ritme. Tevens introduceerde hij een rijkere melodie
en harmonische invloeden uit jazz en klassieke
muziek. Zo kwam hij tot een nieuw genre. Zijn
tekstschrijver Vincius de Morães leverde tevens een
poëtische draai aan het samba subgenre. “Samba
cançao is more dark and sad, it's more related to
bolero.” zei Joyce. “They are like
cousins in different countries. Bossa nova is very
light, very sunny, happy music. Even when they speak
about sad things, the lyricists don't take themselves
too seriously. So it's mostly a happy sadness.”
En alhoewel sommige samba puristen echt kwaad waren,
had bossa nova ene grote impact in Brazilië. Dat
begon met de hit ‘Desafinado’ in juli
1957, oorspronkelijk van João Gilberto. Daarna stond
een clubje van bossa nova songwriters op, met Jobim
als hun leider. En het groeide uit tot boven het
muziekgenre, en werd een beweging, compleet met
lifestyle.
Bossa nova werd gedurende een aantal jaren een
fameuze opponent voor samba. En enkele jaren later
toen de Amerikaanse jazzmuzikanten Stan Getz en
Charlie Byrd in 1962 hun hitalbum ‘Jazz
Samba’ opnamen, kreeg de instrumentale bossa
nova in de USA voet aan de grond. Op 21/11/1962 werd
in Carnegie Hall dan ook een uitverkocht concert
georganiseerd met Jobim, Lyra en Gilberto, in
aanwezigheid van Jacqueline Kennedy Onassis en vele
bekende Amerikaanse jazzmusici.
Maar met ‘The Girl from Ipanema’ ging
bossa nova de wereld rond, en Jobim werd één van de
meest opgenomen songwriters na Lennon &
McCartney. Bossa kwam er nu in een weelderige
georchestreerde vorm, in tegenstelling tot de
originele vorm met de singer/songwriter op zijn
akoestische gitaar. Zo verworven Braziliaanse
muzikanten een carrière in de USA. Maar ook Frank
Sinatra, Nat King Cole en Ella Fitzgerald werden door
de bossa microbe gebeten. En in de popwereld kreeg
bossa nova ook een voet aan de grond. Een goed
voorbeeld daarvan is het pareltje ‘The Look of
Love’ van Burt Bacharach en Hal David (één van
mijn favoriete tracks). Dat leidde uiteraard tot een
massa aan covers, wat op zijn beurt gestalte gaf aan
de populaire perceptie dat bossa nova muzak was voor
liften, wachtkamers enz.
In 1964 begon men in Brazilië afstand te nemen van
het genre. De militaire dictatuur in dat land zat er
wel voor iets tussen. En op het einde van dat
decennium kwamen rock en tropicalismo meer in zwang.
Nochtans bleef de bossa nova populair in andere
landen, zoals Japan. Ook het acid jazz genre zorgde
in de midden van de jaren tachtig voor een
heropleving, en toen noemde men het bossa jazz. Naar
het einde van de jaren tachtig toe, en tijdens de
jaren negentig kwam loungemuziek in zwang en bossa
nova was terug in. Zelfs hiphopartiesten begonnen
samples ervan te gebruiken. Naar het einde van de
jaren negentig toe staken fusievormen de kop op,
zoals bossa nova met elektronica of electrobossa
genoemd. De interesse in Brazilië kwam dan ook terug
op snelheid.
Universal Music heeft nu een aantal cd’s met
gedigitaliseerde opnamen van originele elpees opnieuw
op de markt gebracht, zoals een box met vier
cd’s van Stan Getz, en tevens een pak nieuwe
compilaties. Bij die nieuwe compilaties horen een
tiental cd’s onder de noemer “The
Universal Bossa Nova Collection”. Zo kwamen de
volgende cd’s met diverse artiesten erop uit:
’Bossa Love Songs’, ’Pure Bossa
Nova: The Classic Songs’, ’The Boys From
Ipanema’, ’Bossa Nova: A Different
Beat’, ’Bossa ’N Rio’,
’Bossa Jazz Brasil’, ’The Girls
From Ipanema’, ’Bossa &
Friends’, ’Instrumental Bossa
Nova’, ’Bossa 4 Two’. Ik bespreek
er twee hiervan:
V.A.:
THE BOYS FROM IPANEMA VOL. 2
Enkel mannelijke artiesten op deze compilatie, waarop
zowel gezongen als instrumentale nummers staan, met
als opener ‘Maria Ninguém’ van Carlos
Lyra, bij ons beter bekend in de versie van Cliff
Richard. Daarna klassieker ‘Mas Que Nada’
hier in de versie van Tamba Trio. Grondlegger João
Gilberto teamt samen met saxofonist Stan Getz op
‘Doralice’, en grondlegger/vernieuwer
Jobim brengt ‘Nuvens Douradas’. Verder
nog Robert Menescal e seu conjunto, Caetano Veloso,
Os Cariocas, João Donato e seu trio, Chico Buarque,
Elis Regina e Zimbo trio, MPB-4, Jorge Ben Jor, Edu
Lobo en Toquinho e Vincius de Moraes. De veertien
tracks dateren van 1960 tot 1982. Tof!
• Label: Emarcy
• Nr.: 0600753083147
• Distr.:
Universal Music
Group
V.A.:
INSTRUMENTAL BOSSA NOVA VOL. 3
Enkel instrumentale nummers op deze compilatie, met
als opener ‘So Danço Samba (Jazz Samba)’
van Jobim (mooi georkestreerd), gevolgd door o.a.
Sergio Mendes e Bossa Rio met ‘Ela E
Carioca’ en met ‘Oba-Lá-Lá’, Jobim
zelf nog eens met ‘Wave’, Walter
Wanderley met ‘O Barquinho’, Baden Powell
met ‘Improvio em Bossa Nova’ en als
afsluiter nogmaals Jobim met de klassieker
‘Garota de Ipanema (Girl from Ipanema)’.
Verder ook nog Tamba 4, Zimbo Trio, Luiz Eça, Os
Gatos, Oscar Castro Neves, en J.T. Meirelles e Os
Copa 5. Leuk!
• Label: Emarcy
• Nr.: 0600753080818
• Distr.:
Universal Music
Group
Patrick Van de Wiele ☆☆☆½