KEYS and CHORDS

De attente lezer van deze website zal wel al opgemerkt hebben dat ik een boontje heb voor bossa nova, die feestelijke muziek uit Brazilië. Die is eigenlijk al zo’n veertig jaar voor handen, want ze dook in de USA op net voor de invasie van de Britse popmuziek.

Ik heb het vroeger al verteld, bossa nova stond voor een nieuwe beat uit dit Zuid-Amerikaanse land, en het was een meer jazzy, luchtiger zijproduct van de samba dansritmes. De melodieën waren traag en toch opwekkend, de teksten poëtisch en melancholisch, en de stemmen die uit de radio in het Portugees weerklonken, verhoogden nog de exotische allure. Wie had er toen gedacht dat deze muziekstijl daarna in de USA model zou staan voor een gamma schoenen voor teenagers, “bossa nova shoes” genaamd?

Aan de top van deze Braziliaanse golf stond een geïnspireerd duo dat Stan Getz en Antonio Carlos Jobim heette. Beiden waren geboren in 1927. In de door je hoofd spokende, broze songs van de buitengewone songwriter Jobim, die doordrongen was van de coole lyriek van Getz en Miles Davis, vond tenorsaxofonist Stan Getz ideale vehikels voor zijn stemmige muziek. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vele van deze songs klassiekers geworden zijn, zoals ‘Desafinado’ uit 1962, enz. Er is vroeger wel eens beweerd dat Jobim de George Gershwin was uit Brazilië. Beiden hebben inderdaad vele songs bijgedragen aan het jazzrepertoire, beiden zijn tot in de concertzaal geraakt, en stonden in de ogen van de wereld, symbolisch voor hun land. Nochtans was Jobim voorbestemd voor een carrière als architect.

Jobim werd geboren in de Tijuca wijk van Rio, en toen hij twintig werd was de lokroep van de muziek zo sterk geworden, dat hij piano begon te spelen in nachtclubs, en begon te werken in de opnamestudio’s. Zijn eerste plaat maakte hij als begeleider van zanger Bill Farr in 1954, maar het zou nog twee jaar duren vooraleer hij samenging met dichter Vinicius de Moraes, om het toneelstuk ‘Orfeo do Carnaval’ te voorzien van een score. Dat toneelstuk werd overigens later omgevormd tot de bioscoopfilm ‘Black Orpheus’. In 1958 nam de toenmalig onbekende Braziliaanse zanger João Gilberto enkele van Jobim’s songs op, en zo begon het bossa nova fenomeen.

Jobim verkoos echter de opnamestudio boven de tournee, en maakte in de jaren zestig en zeventig mooie albums als pianist, gitarist, en zanger voor Verve, Warner Bros., Discovery, A&M, CTI en MCA. In het laatste decennium van zijn leven keerde hij weer naar Verve. Al vroeg begon hij samen te werken met arrangeur/dirigent Claus Ogerman, wiens subtiele, strelende, en soms humeurige arrangementen zijn platen een sfeer verstrekten, die bleef rondspoken. Op het einde van de jaren zestig raakte bossa nova uit de running, door de rockrevolutie, en Jobim verschoof naar het achterplan, en concentreerde zich op Braziliaanse film & tv-scores. Toen nochtans in 1985 wereldmuziek aan zijn opmars bezig was, begon hij weerom te toeren met een groep, waarin zijn tweede vrouw Ana Lontra, zijn zoon Paulo, zijn dochter Elizabeth en verschillende muzikale vrienden zaten.

Ten tijde van zijn laatste optredens in Brazilië in september 1993 en in Carnegie Hall in april 1994, verkreeg hij eindelijk de universele erkenning waar hij recht op had. Nadat zijn hart er de brui aan gegeven had, volgden een resem eerbetonen op plaat en op scène. Zijn reputatie als één van de grootste songwriters van de vorige eeuw is nu verzekerd, maar nergens duidelijker dan op de jazzscène, waar elke set tenminste één bossa nova inhoudt.

Maar Jobim was niet het enige Braziliaanse exportproduct uit het begin van de jaren zestig. Neen, er waren ook nog singer/songwriter/gitaristen Joao Gilberto, Luiz Bonfa, en Luiz Henrique, gitaristen Baden Powell en Laurindo Almeida (deze laatste, een veteraan uit Stan Kenton’s orkest, die de zaden van de Braziliaanse jazzfusion al op het einde van de jaren veertig zaaide), orgelist Walter Wanderley en zijn combo, en de betoverende zangeres Astrud Gilberto.

Nochtans is het over een liedje van Jobim dat ik het hier specifiek wil hebben, nl. ‘Aqua de Beber’ ofwel “drinkbaar water”. Hij schreef het samen met Vinícius de Moraes in 1963.

Het is eigenlijk een liefdesliedje, waarin een bloem symbolisch staat voor het hart. En net zoals een bloem regen nodig heeft, heeft het hart liefde nodig. Geef de bloem dus water om te drinken.

De Portugese tekst van het liedje kan u nalezen op de volgende link:
www.stlyrics.com/lyrics/heartbreakers/aquadebeber.htm

De Engelse versie ervan kan u nalezen op:
www.sinatrasonglyrics.com/getsong.php?songid=8

Dit jaar is tevens het Internationaal Jaar voor sanitaire voorzieningen, een 22/3 jongstleden was de wereldwaterdag. Iedereen heeft water nodig. De toegang tot water is een onmisbaar element in de ontwikkeling van een land, in het bijzonder van de armste landen. Water is een kostbaar goed, dat we vandaag moeten beschermen voor morgen. En er zijn vele uitdagingen: vervuiling, het schaarser worden, problemen met zuivering, verspilling in alle vormen. Oordeel zelf even voor de volgende feiten: minder dan één procent van het water op aarde is drinkbaar voor de mens; meer dan 1,2 miljard mensen hebben geen toegang tot drinkbaar water; elk jaar sterven anderhalf miljoen kinderen jonger dan vijf jaar aan diarree, die vooral veroorzaakt wordt door gebrek aan water of door de lage gezondheidskwaliteit ervan; 2,6 miljard mensen beschikken niet over elementaire sanitaire voorzieningen; een Europeaan verbruikt zeven maal meer water dan een Afrikaan. Bij ons is het gemiddelde waterverbruik van de gezinnen als volgt verdeeld: bad, douche negenendertig procent, toilet twintig procent, diverse toepassingen veertig procent, drinken één procent.
Tegen 2015 wil men een duurzaam milieu waarborgen, en het bevolkingspercentage dat geen toegang heeft tot drinkbaar water met de helft terugdringen. Want water is een universeel goed, en elke druppel is kostbaar!

In Brazilië is door mestre Ratto het Agua de Beber sociaal project opgestart. Dit project richt zich op het verbeteren van de leefomstandigheden van kinderen en jonge adolescenten in de sloppenwijken. Het wordt volledig gefinancierd door capoeira (de Braziliaanse martial arts waarin acrobatiek, dans, muziek en gevecht samenkomen) en giften. Eén van de grootste onderdelen van het project bevindt zich in de sloppenwijk van Riacho Doce in Fortaleza. Daar wonen veel families onder moeilijke omstandigheden. Zij hebben te maken met veel problemen zoals armoede, honger, hoge werkloosheid, geweld en een gebrek aan de basis sanitaire en afvalvoorzieningen (stromend water, riool, afvalophaal). Het project richt zich op het verbeteren van de meest kwetsbare groepen, kinderen en jongeren. Midden in deze sloppenwijk heeft het project een wijkplaats voor deze groep gecreëerd. Hier worden dagelijks door vrijwilligers gratis capoeiralessen gegeven, en dat zorgt ervoor dat de kinderen dagelijks blijven terugkeren. Daarnaast wordt er onderwijs gegeven en stimuleert men culturele activiteiten op o.a. het gebied van toneel, percussie, muziek, en onderzoek naar de Afro Braziliaanse cultuur.De capoeirakleding wordt door de families van deze kinderen gemaakt, waardoor er een bredere steun aan deze gemeenschap ontstaat.

Het nummer werd ook nog gecoverd door (in alfabetische volgorde):

Victoria Abril, Maucha Adnet, Alessa, April Aloisio, Riccardo Arrighini, Milton Banana, Bill Beach, Chris Bennett, Camila Benson, Billeeto, Johanne Blouin, Antonio Carlos Bonfa, Bossacucanova, Brazilbossa 'N' Bass, Brazilian Tropical Orchestra, Brigette, Gary Brunotte, Charlie Byrd, Donna Byrne, Ana Caram, The Chelsea Strings, Clémentine, Nat King Cole, Brian Conigliaro, Maria Creuza, De Nova, Dead Ringer, Dimas de Moraes, K.J. Denhert, Wanda de Sah, Gail Dobson, Stephen Dreyfuss, Emerson Ensemble, Dan Estrem, Candace Evans, Maria Farinha, Manfredo Fest, Ella Fitzgerald, Fogueira Tres, Bruce Foulke, Janice Friedman, David Ganc, Ana Gazzola, Astrud Gilberto, João Gilberto, Giselle, Grupo Cabana, Angela Hagenbach, Ray Hamilton Ballroom Orchestra, Ray Hamilton, Toninho Horta, Rochelle House, Jim Jag, Al Jarreau, Charlene Jewel, Jobim-Morelenbaum, Tania Maria, Erienne Romaine, Pepito Ros, Gonzalo Rubalcaba, Ruby Blue, Wanda Sá, Gilson Schachnik, Ben Sher, Simply Jazz, Frank Sinatra, Sonny & Perley, Sommer Stockinger, Tamba Trio, Claudia Telles, Lisa Thorson, Trio Esperança, Trio 3-D, Kiril Valeri, Marshall Vente, Vick, Walter Wanderley, Colette Wickenhagen, Sadao Watanabe, West Bank School of Music, Sunny Wilkinson, Zimbo Trio.

Patrick Van de Wiele